مسيو بارتلمى سنت هيلر ، يكى از نويسندگان مذهبى در كتاب خود مىنويسد : از معاشرت با اعراب و تقليد از اخلاق مسلمانان ، اخلاق و عادات زشت امرا و اشراف ما در قرون وسطى اصلاح شد و آنان اخلاق و صفات ستوده را از مسلمانان آموختند . « 1 » به هر روى ، با وجود سدى كه اروپاى مسيحى به دور خود كشيده بود تا در مقابل تمدن اسلامى مصون ماند ، اين تمدن از ده‌ها راه رخنه كرد و اروپاييان را شيفته خود نمود . « 2 » موانع رفت‌وآمد ، محاصره فكرى و محدوديت‌هاى ذهنى كه خود مسيحيان در مقابل اسلام ايجاد كرده بودند ، اروپا را از نظر فرهنگى و اقتصادى صدها سال به قهقرا برد ، اما پس از چندى با از سرگيرى مبادلات تجارى با مشرق‌زمين ، رشد اقتصادى اروپا شروع شد . « 3 » بدين‌ترتيب ، اروپا در پى رشد اقتصادى و با اثرپذيرى معنوى و فكرى از مسلمانان ، آبستن تمدنى شد كه باوجود قابل نقد بودن آن ، به همان نسبت نيز پراهميت است . « 4 » اين نيز ناگفته نماند كه نهضت عظيم علمى و فكرى در اروپا كه بعدها رنسانس خوانده شد ، تا حد زيادى وامدار تمدن اسلامى است . « 5 »

--> ( 1 ) . همان ، ص 721 و 722 . ( 2 ) . زيگريد هونكه ، فرهنگ اسلام در اروپا ( خورشيد الله بر فراز مغرب زمين ) ، ص 91 . ( 3 ) . همان ، ص 645 . ( 4 ) . همان ، ص 93 . ( 5 ) . عبدالحسين زرين‌كوب ، كارنامه اسلام ، ص 174 .